معرفی گنبد خشتی مشهد + مسیریابی در نقشه گوگل

گنبد خشتی مشهد
مدت زمان مطالعه مقاله گنبد خشتی مشهد: 7 دقیقه

درشهر بزرگ مشهد علاوه بر حرم مطهر امام رضا (ع)، اماکن زیارتی بسیاری وجود دارد که هر ساله توجه زائران بسیاری را به خود جذب می کنند. این اماکن نه تنها از وجه معنوی برخوردار می باشند بلکه هرکدام نیز از نظر ساختاری و معماری اثری منحصر به فرد به شمار می روند، به همین علت علاوه بر مردم، مورد توجه علاقه مندان به تاریخ و معماری گذشته نیز قرار می گیرند. گنبد خشتی یکی از بناهای مذهبی مشهد می باشد که در سال 1345 به عنوان اثر ملی ایران به ثبت رسیده است.

 

مقدمه

درشهر بزرگ مشهد علاوه بر حرم مطهر امام رضا (ع)، اماکن زیارتی بسیاری وجود دارد که هر ساله توجه زائران بسیاری را به خود جذب می کنند. این اماکن نه تنها از وجه معنوی برخوردار می باشند بلکه هرکدام نیز از نظر ساختاری و معماری اثری منحصر به فرد به شمار می روند، به همین علت علاوه بر مردم، مورد توجه علاقه مندان به تاریخ و معماری گذشته نیز قرار می گیرند. گنبد خشتی یکی از بناهای مذهبی مشهد می باشد که در سال 1345 به عنوان اثر ملی ایران به ثبت رسیده است.

مقبره و عمارت گنبد خشتی محل خاکسپاری سلطان غیاث الدین محمد از نوادگان امام موسی جعفر (ع) می باشد. قدمت بنای گنبد خشتی بیش از 600 سال تخمین شده است، هرچند بنیان اولیه این بنا در دوره تیموریان انجام شده است. بنابر شواهد موجود، در دوران شاه عباس صفوی، این گنبد را از خشت ساده درست کرده بودند و بر روی آن هیچگونه کاشی کار انجام نشده بود و فاقد گلدسته نیز بوده است.

این بنا از نظر ساخت و معماری دارای دو بخش بهم پیوسته می باشد که یک بخش در زیر گنبد قرار گرفته که در آن هشت ورودی و چهار شاه نشین قرار گرفته است و قسمت دیگر نیز خود بقعه می باشد. طراحی و سبک معماری که در این گنبد به کار گرفته شده است مشابه دیگر بناهای دوران تیموری می باشد. در سال های اخیر ساقه گلدسته گنبد خشتی مشهد کاشی کاری شده و سوره توحید در آن نوشته شده است. جهت آشنایی بیشتر با گنبد خشتی مشهد با این مقاله از charter123 همراه باشید.

گنبد خشتی مشهد

گنبد خشتی بنایی تاریخی و مذهبی می باشد که در یکی از گذر گاه های قدیمی میدان طبرسی به نام چهار سوق، قرار گرفته است. اسناد تاریخی نشان می دهند که اجداد سلطان غیاث الدین محمد که در این گنبد دفن شده شده اند، از جایگاه ویژه ای برخوردار بودند و از افراد با نفوذی در میان مردم زمان خود به شمار می روند. اجداد این سید بزرگوار در قرن پنجم تا نهم هجری اداره حرم امام رضا (ع) را عهده دار بودند، به همین جهت نام و پیشینه آن ها را بر روی اغلب سنگ بنا های حرم حکاکی کرده اند. سنگاب خوارزمشاهی و کاشی های سنجری از جمله بناهایی می باشند که نام اجداد سلطان غیاث الدین بر آن ها حک شده است.

گنبد خشتی مشهد، پس از حرم امام رضا (ع) از قدیمی ترین بناهای مشهد به شمار می رود که از سادات موسوی در این شهر مقدس به جای مانده است. علت نام گذاری گنبد نیز به دلیل ساخت و طراحی آن به وسیله آجر و یا خشتی بودن آن می باشد. این گنبد از ضلع جنوبی دارای چهار رواق زیبای چهار ضلعی می باشد که به محوطه اصلی که در آن چهار چاه نشین قرار گرفته است، متصل می شوند. در زمانی که بنا را احداث کردند، سوره ملک با خط زیبای ثلث در زیر پوشش بنای گنبد نوشته شد و لبه های چهار نشین نیز با خط خوش ریحان کتیبه شده اند. گنبد خشتی در زمان قاجار مورد مرمت و بازسازی قرار گرفت و در فضای داخلی آن نقاشی ها و کتیبه هایی به نگارش در آمدند.

سلطان غیاث الدین محمد چه کسی بود؟

عده از افراد جامعه بازگو کرده اند که سلطان غیاث الدین محمد امامزاده نبوده، بلکه تنها یکی از پزشکان سپاه هارون الرشید بوده است که در راه مرو در گذشته و در شهر تاریخی نوغان که اکنون کوچه ای با همین نام در خیان طبرسی قرار گرفته است، خاکسپاری او انجام شد. به علت نفوذ و قدرتی که اجداد وی داشته اند، در سده پنجم تا نهم هجری، اداره اصلی حرم اما رضا (ع) بر عهده داشتند.

معماری بنا گند خشتی مشهد

بناي گنبد خشتي دارای يك سرداب با دو سنگ قبر ، يك چهار طاقي مربع شكل به ابعاد ۱۰×۱۰ متر بر روي سرداب و يك سنگ قبر نفيس در كف چهار طاقي می باشد. در این بنا چهار ایوان در چهار سو ساخته شده است که یکی از آن ها ورودی اصلی و سه ایوان دیگر به فضا های اطراف متصل می شوند. اين فضاي چهار پهلو را با استفاده از چهار پيلگوش تزئيني در بالا تبديل به فضايي هشت پهلو کرده اند كه داراي هشت پنجره در زير گنبد می باشد. گنبد بنا دو پوششه می باشد که گنبد زیرین(آهیانه) از تزیینات بسیار زیبایی برخوردار می باشد. در زیر این گنبد مقرنس کاری های گچی نفیسی ساخته شده اند که به صورت شانزده خوشه آویز هشت ضلعی، زیر گنبد را تزیین کرده اند.

در زمان احداث اولیه بنا، گند بیرونی(خود) تماما از خشت خام ساخته شده اما به گند خشتی شهرت یافته است. گنبد خشتی از کف تا بالای زیرین دارای ارتفاع 9/11 متر و تا راس گنبد بیرونی 9/14 متر می باشد. در حدود سال 1340 شمسی درصدد این بر آمدند تا ساقه و رویه بیرونی گنبد را به صورت سلیقه ای کاشی پوشی کنند. اما به علت اینکه کاشی کاری مزبور اصالت و تناسبی با بنای گنبد خشتی نداشت، در سال های 8_1364 برچیده شد و مجدد روی ساقه رویه بیرونی گنبد را آجرپوش کردند.

در زمان قاجار برای اینکه بنای اولیه گنبد خشتی حفظ شود، آن را مورد بازسازی و مرمت قرار دادند و فضای داخلی بنا را رنگ آمیزی و تزئین کردند. در اين مرمت روي مقرنس ها و كتيبه هاي اصيل دوره تيموري را رنگ آمیزی کرده و كتيبه هاي نو در زير گنبد را رقم زده اند. اين مرمت ها قطعاً پيش از سال ۱۳۰۰ هجري قمري صورت گرفته است چرا که در کتاب مطلع الشمس که در سال 1301 تحریر شده، گزارش وضعیت نوین بنا نقل شده است.

در شهریور 1387 به علت اینکه بنا بار دیگر فرسوده شده بود و نیاز به مرمت داشت، عمل بازسازی آن صورت گرفت که در حین کار بازسازی بخشی از کتیبه های اصیل دوره تیموری نمایان شدند. مرمت كاران ميراث فرهنگي خراسان با دقت تمام لايه هاي تزئيني دوره قاجاري را بازپيرايي و خطوط و نقوش اصلي را نمايان و بازسازي كردند. اين مرمت اساسي در آغاز سال 1380 به اتمام رسید و پس از آن بنا به صورت اولیه در آمد و مورد بازدید و زیارت زائران قرار گرفت. ظاهراً در زمان بازسازی دوره قاجاریه یک ایوانچه 7*7 متری به عنوان ورودی رواق اصلی در سمت قبله(جنوب) احداث و بنای اصلی الحاق شده است. به علت اینکه مقبره در گوشه قرار گرفته بود، در کوچه جنوبی چند پله تعبیه شده و بعدا اینواچه ورودی احداث گردید که اکنون از آن به عنوان کفش کن استفاده می شود.

مسیر دسترسی گنبد خشتی

آدرس گنبد خشتی: بعد از میدان طبرسی به طرف حرم مطهر رضوی

از طریق خیابان طبرسی و بازارچه احسان می توانید به گنبد خشتی بروید. این مکان در تمامی ساعات روز به صورت 24 ساعته باز و پذیرای عموم مردم می باشد.

سخن پایانی

همان طور که در مطلب بالا گفته شد گنبد خشتی مشهد که در آن مقبره سلطان غیاث الدین محمد قرار گرفته است، یکی از اماکن زیارتی این شهر مقدس به شمار می رود که علاوه بر اینکه توجه زائران را به خود جذب می کند، مورد علاقه علاقه مندان به تاریخ و گذشته نیز واقع می شود. برای اینکه بتوانید به این مکان زیارتی بروید باید به سمت حرم رفته و سپس از طریق خیابان طبرسی به بازارچه احسان بروید.

در مشهد هرساله میلیون‌ها نفر به قصد رفتن به حرم امام هشتم به این شهر سفر می‌کنند، اما این شهر زیارتی علاوه بر جنبه زیارتی خود، جنبه تفریحی و گردشگری هم دارد که برای آشنایی بیشتر با این شهر می توانید به لینک بهترین جاهای دیدنی مشهد  مراجعه کنید. شما می توانید نظرات خود را با ما و سایر افراد در قسمت نظرات به اشتراک بگذارید.

5/5 (1 Review)

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *