معرفی مسجد گوهرشاد مشهد + مسیریابی در نقشه گوگل

معرفی مسجد گوهرشاد مشهد
مدت زمان مطالعه مقاله مسجد گوهرشاد مشهد: ۱۵ دقیقه

معمولا در سفر به شهر مشهد کمتر کسی‌ را پیدا می‌کنید که به بازدید از مسجد گوهرشاد نرفته باشد. یکی از مکان‌های بسیار دیدنی و قابل توجه در مشهد، این مسجد باستانی‌ست که به دلیل زیبایی‌های خاص در سبک معماری و همجواری با حرم مطهر امام رضا (ع)، توجه گردشگران زیادی را به خود جلب می‌کند. بدون شک این بنای تاریخی، اثری ارزشمند و قابل تحسین خواهد بود که از زمان پادشاهی سلسله تیموریان در مشهد به یادگار مانده است. در این مطلب می‌خواهیم کمی بیشتر با مسجد گوهرشاد مشهد آشنا شویم. احتمالا این بنای دیدنی بهانه‌‌ی خوبی را فراهم کند تا برنامه‌ای برای سفر به این شهر توریستی تدارک ببینید.

 

مقدمه

معمولا در سفر به شهر مشهد کمتر کسی‌ را پیدا می‌کنید که به بازدید از مسجد گوهرشاد نرفته باشد. یکی از مکان‌های بسیار دیدنی و قابل توجه در مشهد، این مسجد باستانی‌ست که به دلیل زیبایی‌های خاص در سبک معماری و همجواری با حرم مطهر امام رضا (ع)، توجه گردشگران زیادی را به خود جلب می‌کند. بدون شک این بنای تاریخی، اثری ارزشمند و قابل تحسین خواهد بود که از زمان پادشاهی سلسله تیموریان در مشهد به یادگار مانده است. در این مطلب می‌خواهیم کمی بیشتر با مسجد گوهرشاد مشهد آشنا شویم. احتمالا این بنای دیدنی بهانه‌‌ی خوبی را فراهم کند تا برنامه‌ای برای سفر به این شهر توریستی تدارک ببینید.

اکثر مسافران و گردشگرانی که عازم شهر مشهد می‌شوند یکی از برنامه‌های ثابتشان، رفتن به زیارت حرم مطهر امام رضا (ع) است. شاید فرصت مساعدی باشد تا علاوه بر زیارت در حرم، سری هم به این مسجد باشکوه بزنید و برنامه‌ی زیارتی‌تان را تکمیل کنید. این مسجد در قسمت جنوبی حرم مطهر قرار گرفته است و به راحتی از داخل این مکان متبرک قابل دسترس خواهد بود. دستور احداث مسجد توسط بانویی اشراف زاده، مرفه و نیکوکار، به نام گوهرشاد آغا داده شد و کار ساخت آن دوازده سال طول کشید. نام مسجد را هم به پاس زحمات و یادبود این بانو، گوهرشاد انتخاب کرده‌اند که در دو مکان مختلف از مسجد روی کاشی‌های معرق نیز حک شده است.

بدون شک اگر مسجد گوهرشاد مشهد را به عنوان پربازدید کننده‌ترین مسجد کشور نام‌گذاری کنیم اغراق نکرده‌ایم. هنوز هم با توجه به اینکه سال‌های زیادی از عمر مسجد می‌گذرد بین مردم رونق خوبی دارد و کم اهمیت نشده است. در تمام این سال‌ها همواره نماز‌های جماعت زیادی در این محل برگزار می‌شود و مسافران بسیاری هم برای لذت بردن از فضای زیبا و معنوی‌ اش از آن بازدید می‌کنند. سبک معماری مسجد به گونه‌ ایست که چشم هر بیننده‌ای را به خود خیره می‌کند و ظرافت‌ها و هنر به کار گرفته شده برای ساخت این بنا حکایت، از ذوق و سلیقه معماران آن دارد. جهت آشنایی بیشتر با مسجد گوهرشاد با این مقاله از charter123 همراه باشید.

تاریخچه مسجد گوهرشاد مشهد

مسجد گوهرشاد مشهد یکی از بزرگترین مساجد ایران است که به عنوان اثری تاریخی و فرهنگی در شهر مشهد محبوبیت بسیاری پیدا کرده است. یکی از معماران کار بلد در زمان تیموریان، فردی به نام قوام‌الدین شیرازی بود که مسئولیت ساخت بنا را به عهده داشت و در سال ۸۲۱ قمری کار ساخت بنا را به اتمام رساند. قطعا تماشای هنرنمایی‌های این معمار در طراحی گلدسته‌ها، مناره‌ها، رواق‌ها و شبستان‌های مسجد خالی از لطف نیست و قابل تحسین خواهد بود. روایات بسیاری به گوش می‌خورد که بانو گوهرشاد به دلیل مذهبی بودن و علاقه‌اش به ائمه، دستور ساخت مسجد گوهرشاد را در مشهد صادر کرد.

امروزه این مسجد تاریخی توسط ۴ ورودی متفاوت به قسمت‌های مختلف حرم مطهر وصل شده است و در تمام ساعات برای مسافران و زائرین در دسترس خواهد بود. شهرت مسجد گوهرشاد تنها به دلیل معماری خاص آن نیست بلکه، در گذشته رویدادهای تاریخی متفاوتی هم در آنجا اتفاق افتاده است. عموما این مسجد مکان مناسبی برای نشان دادن اعتراض مردم در مقابل سیاست‌های حکومت وقت بوده و این جریانات باعث شهرت بیشتر آن شده است. بد نیست بدانید یکی از وقایع تاریخی مهم که در مسجد گوهرشاد رخ داده، اعتراض مردم در تیر ماه سال ۱۳۱۴، برای ورود کلاه‌های شاپوی فرنگی به فرهنگ ایرانی  و همچنین مقابله با دستور کشف حجاب بوده است که توسط ماموران حکومتی سرکوب شد.

مسجد گوهرشاد به دلیل وقایع مختلفی مانند زلزله یا گلوله باران‌ روس‌ها در سال ۱۳۳۰ هجری قمری و دیگر اتفاقات تاریخی دچار تخریب شده که در طول این سال‌ها با هنر معماری ایرانی مورد مرمت و بازسازی  قرار گرفته است. بدون شک این مسجد را می‌توان جزو یکی از شاهکارهای هنر معماری اسلامی به شمار آورد. کاشی‌کاری‌های بی‌نظیر که با آیات و اسمائ مقدس تزئین شده است و همچنین طراحی زیبای آن اثری ممتاز و جذاب را خلق کرده است. امروزه این مسجد در رده جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی شهر مشهد جای دارد و مورد علاقه‌ی افراد بسیاری قرار گرفته است.

معماری مسجد

عصر تیموریان زمانی مساعد برای شکوفایی هر چه بیشتر هنر معماری بوده است. مهم‌ترین نکته‌ای که بسیار حائز اهمیت می‌باشد استفاده از طراحی‌های مبتنی بر معرق و کاشی‌کاری‌هایی‌ست که در مساجد با اسما متبرکه و آیات قرآن تزئین شده است. در مسجد گوهرشاد نیز این هنر معماری کاملا قابل رویت خواهد بود. استفاده‌ی هوشمندانه از رنگ فیروزه‌ای در کاشی‌کاری‌های مسجد، حالت عرفانی و روحانی به خصوصی را در این فضا به وجود آورده که بر زیبایی‌های آن افزوده است. برای آشنا شدن با این مسجد بی‌همتا و لذت بردن از فضای معنوی و در عین حال لذت بردن از جلوه‌های بصری بی‌نظیرش پیشنهاد می‌کنیم سری به این مجموعه بزنید.

مسجد گوهرشاد با مساحت ۸۷۹۸ مترمربع و داشتن جهار ایوان، یک گنبد، دو گلدسته و هفت شبستان به طرز هنرمندانه‌ای در نظر گردشگران خودنمایی می‌کند و جلوه‌ای بی‌بدیع از هنر معماری اسلامی را در معرض دید بازدیدکندگان قرار می‌دهد. در واقع این اثر تمام خصوصیات معماری سنتی را به خوبی در برگفته است. سبک به کار گرفته شده در ساخت این سازه، سبک مساجد چهار ایوانی می‌باشد. صحن مربعی شکل مسجد توسط ۴ ایوان وسیع احاطه شده که در بین آنها نیز ۷ شبستان قرار دارد. یکی از نکات برجسته در معماری مسجد گوهرشاد این است که تمام ایوان‌ها به قرینه‌ از هم ساخته شده‌اند.

شاید بتوان گفت نوآوری‌های جالبی در ساخت مسجد گوهرشاد مشهد به چشم می‌خورد که خوب است به آنها نیز بپردازیم. یکی از این موارد مناره‌های مسجد است که به جای ایوان، از روی زمین برخاسته‌ و علم شده‌اند. نوآوری بعدی در رابطه با گنبد آن است. در واقع گنبد مسجد گوهرشاد بر خلاف سایر مساجد در کشور، بر روی ایوانی مستطیلی واقع شده است. یکی دیگر از نکات جالب توجه این است که اگر از پایین نظاره‌گر شکوه این مسجد تاریخی باشید، به دلیل روش استفاده شده در ساخت مناره‌ها، بنای مذکور بلندتر دیده می‌شود.

ایوان مقصوره

همان گونه که پیش از این توضیح دادیم مسجد گوهرشاد مشهد دارای چهار ایوان به نام‌های ایوان شمالی (دارالسیاده)، ایوان شرقی (اعتکاف)، ایوان غربی (شیخ بها‌الدین) و مقصوره می‌باشد. از این میان ایوان مقصوره (ایوان جنوبی) با مساحت تقریبی ۵۰۰ متر مربع از محبوبیت بیشتری برخوردار می‌باشد. ایوان مقصوره دارای طولی به اندازه ۳۷ متر و ارتفاع ۵ متر، رو به قبله‌ی صحن احداث شده. اگر بخواهید قدمت بنا را ببینید، باید سراغ کتیبه بایسنقر (فرزند گوهرشاد و جزو خطاطان ممتاز سبک ثلث در عهد تیموریان) که بر کاشی معرق، روی ایوان مقصوره حک شده است بروید. همچنین نام معمار بنا نیز در پایین کتیبه بایستقز و در سمت چپ ایوان بزرگ مقصوره به چشم می‌خورد.

بد نیست بدانید که گنبد مسجد نیز بر روی همین ایوان احداث شده است که دارای ارتفاع ۴۱ متر می‌باشد. انتهای ایوان، محراب زیبا و با شکوهی توجهتان را به خود جلب می‌کند که جزو قسمت‌های بسیار با اهمیت در این مسجد به حساب می‌آید. همچنین سمت راست آن نیز منبر صاحب‌الزمان قرار دارد که با انواع کتیبه‌ها و معرق کاری‌های بی نظیر چشم نوازی می‌کند. این منبر شامل ۱۴ پله و ارتفاع ۵.۷ متر، توسط شخصی به نام محمد خراسانی با چوب درخت گردو و گلابی و بدون استفاده از هیچ گونه میخ بنا شده است. شاید بد نباشد که برای بازدید از این هنرنمایی استادانه در ساخت منبر، دقایقی را اختصاص بدهید و از لذت تماشای آن بهره‌مند شوید.

باید بگوییم ایوان مقصوره به قرینه با ایوان شمالی مسجد ساخته شده است و از این نظر ویژگی منحصر به فردی دارد. مسجد گوهرشاد مشهد در طول زمان بارها و بارها به دلایل مختلف دچار تخریب شده است. به عنوان مثال در سال ۱۰۸۴ هجری قمری این ایوان بر اثر زلزله آسیب دید و خسارت به بار آورد که مورد تعمیر قرار گرفت. در سال ۱۳۳۰ هم بعد از حملات روس‌ها، گنبد و تمام‌ ایوان‌ها صدمه دیدند که علاوه بر گنبد مسجد، ایوان‌های شرقی (اعتکاف)، غربی (شیخ بها‌الدین) و مقصوره نیز در سال ۱۳۳۹ بازسازی شدند.

شبستان‌ ها مسجد گوهرشاد

اگر بخواهیم گوشه‌ای دیگر از زیبایی‌های مسجد گوهرشاد مشهد را برایتان توصیف کنیم، باید از شبستان‌های بی‌نظیر و شگفتی‌آور آن برایتان بگوییم. شبستان‌های مسجد به قدری زیبا و فوق‌العاده طراحی شده‌اند که به شکل تمام و کمال، سلیقه و ذوق معماری ایرانی را به نمایش می‌گذارند. معمولا شبستان‌ها در کمتر مسجدی تا این اندازه جلب توجه می‌کنند و حتی ما نیز ممکن است به دلیل نوع معماری تکراری در خیلی از مساجد، به ظرافت‌های موجود در طراحی‌شان دقت نکنیم. اما مسجد گوهرشاد مشهد از این قاعده مستثنی بوده و جای جای آن به شکل کاملا متفاوتی طراحی شده است.

شبستان‌ها مکان‌های مسقفی با تعداد بسیاری ستون هستند که با صحن مسجد نیز ارتباط دارند. البته نمی‌توان گفت ستون‌ها نقش کلیدی و جدانشدنی از طراحی شبستان‌ها را دارا می‌باشند، بلکه مساجدی نیز به چشم می‌خورند که از این قاعده پیروی نمی‌کنند. عموما این فضاها برای بر پا کردن نماز جماعت کاربرد دارند و قسمت مردانه و زنانه جدا از یکدیگر هستند. البته امروزه می‌بینیم که جلسات بسیاری حول مباحث فرهنگی نیز در شبستان‌های مساجد برگزار می‌شود. بنابراین مساجد نه تنها محلی برای عبادت و راز و نیاز هستند بلکه جای مناسبی هم برای گردهمایی‌های فرهنگی  و اجتماعی به شمار می‌آیند.

مسجد گوهرشاد مشهد دارای شبستان‌های بسیاری‌ست که هر کدام به شکل متفاوتی ساخته شده‌ و زیبایی‌شان را به رخ بینندگان می‌کشند. البته در طول سالیان گذشته به دلیل عوامب طبیعی یا انسانی این بنا آسیب‌هایی به خود دیده است که شبستان‌های آن بارها مورد بازسازی و تعمیر قرار گرفته‌اند. اما شاید چیزی که بسیار توجهتان را به خود جلب کند، سقف ضربی این شبستان‌ها باشد که در هم کلاف شده‌اند و هنرنمایی می‌کنند. شبستان‌های این مسجد به شکل ماهرانه‌ای به قرینه یکدیگر بنا شده و حول ایوان‌ها جای خوش کرده‌اند. در ادامه می‌خواهیم چند مورد از شبستان‌های معروف مسجد گوهرشاد را معرفی کنیم:

شبستان گرم

این شبستان دیدنی برای برگزاری نماز جماعت، مخصوص آقایان در نظر گرفته شده است. شبستان گرم در ضلع شرقی مسجد و در مجاورت ایوان شرقی آن واقع است که قطعا طرح‌ها و نقوش کار شده بر روی کاشی‌های این قسمت به قدری زیباست که شما را مدهوش خود می‌کند. از قسمت حاشیه شمالی این شبستان می‌توانید به رواق مرتبط با صحن آزادی حرم مطهر راه پیدا کنید.

شبستان سبزواری

در قسمت شرقی مسجد و همچنین در نزدیکی ایوان شرقی، می‌توانید شبستان سبزواری را ببینید. هر چند که از نظر مساحت، کوچک به حساب می‌آید اما باز هم می‌توان نظاره‌گر زیبایی‌های منحصر به فرد آن بود. البته این مکان نیز در سال ۱۳۹۰ تعمیر شد و می‌توان گفت هنوز هم همان شکل و شمایل و سبک قدیمی خود را به خوبی حفظ کرده است. شبستان سبزواری از شرق به رواق امام خمینی، از سمت غرب به صحن مسجد و از شمال به ایوان شرقی راه دارد.

شبستان تبریزی

این شبستان از نظر وسعت بسیار بزرگ است و از این نظر چشم گیر خواهد بود. شاید به همین خاطر هم نام دیگر آن در قدیم شبستان بزرگ بوده است. برای دسترسی به این قسمت باید به بخش جنوبی مسجد بروید و بین ایوان جنوبی (مقصوره) و رواق امام خمینی، شبستان تبریزی را خواهید دید.  به دلیل خرابی‌های متعدد طی سالیان گذشته، این محل در بین سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۵ بازسازی شد و با حفظ همان سبک و سیاق سابق به حیات خود ادامه می‌دهد.

شبستان نهاوندی

در ضلع جنوبی مسجد گوهرشاد مشهد و در مجاورت ایوان جنوبی (مقصوره) می‌توانید شاهد شگفتی و شاهکار دیگری در این مسجد باشید. شبستان نهاوندی که جلوه‌ای از هنر و معماری منحصر به فرد ایرانی را در خود به نمایش گذاشته است در ضلع جنوبی و نزدیک ایوان مقصوره قرار گرفته است. اینکه چرا نام شبستان را نهاوندی انتخاب کرده‌اند، به دلیل حضور فردی به نام حاج شیخ علی اکبر نهاوندی‌ست که نماز‌های جماعت مسجد به امامت ایشان بر پا می‌شده. این شبستان بسیار بزرگ بوده و مساحت گسترده‌ای را به خود اختصاص داده است.

گنبد و مناره‌ ها

گنبد مسجد گوهرشاد با ارتفاع ۴۱ متر بر روی ایوان مقصوره (جنوبی) جای خوش کرده و ابهت و زیبایی‌اش را برایتان به نمایش گذاشته است. اولین مورد در وصف این گنبد تزئینات آن خواهد بود که با استفاده از آجر‌های لعابدار فیروزه‌ای و همچنین کتیبه‌ای با اثر خطاطی کوفی انجام شده. البته به مرور زمان این گنبد تغییر و تحولات زیادی را به خود دیده است. از جمله این تغییرات می‌توان به بازسازی گنبد در سال ۱۳۴۱ اشاره کرد که آن را به طور کلی تخریب کردند و گنبد فعلی را جایگزین آن نمودند. گنبد جدید نیز با مصالحی نو ساخته شد و مجددا به طرز هنرمندانه‌ای تزئین گردید.

شاید بهتر باشد که بگوییم آن چیزی که باعث متفاوت بودن و زیبا جلوه کردن مسجد گوهرشاد مشهد شده است، همین گنبد و مناره‌های اطراف آن باشد. مناره‌هایی که هر کدام ۴۳ متر طول دارند و در کنار گنبد فیروزه‌ای رنگ مسجد زیبایی عجیبی را به این مکان هدیه داده‌ و شما را محو تماشای خود می‌کنند. مناره‌های مسجد گوهرشاد یکی از متمایزترین و بی‌نظیرترین مناره‌ها در مساجد جهان اسلام شناخته است که حتی سبک معماری آن در مقایسه با دیگر مساجد بی نظیر می‌باشد.

مناره‌ها در معماری اسلامی از جایگاه ویژه‌ای برخوردار هستند. شاید دلیل این اهمیت به دلیل مسائل ارشادی و اقامه اذان در میان مسلمانان باشد. می‌توان گفت همیشه در معماری مساجد، اولین مورد که می‌تواند در جذب گردشگران موثر باشد همین مناره‌های آنهاست. در واقع مناره‌ها در ابتدا به شکل بسیار ساده‌ای ساخته می‌شدند و به مرور الگوهای تکامل یافته‌ای در طراحی و ساخت آنها به وجود آمد. در نهایت هم با ورود اسلام به کشورمان نوع خاصی از معماری رواج پیدا کرد و کم‌کم در احداث سایر مساجد نیز از آن استفاده می‌شد.

نقشه مسیریابی گوگل مسجد گوهرشاد مشهد

با توصیفات گفته شده تا اینجا ممکن است شما هم برنامه‌ی خاصی برای سفر به شهر مشهد و رفتن به مسجد گوهرشاد داشته باشید. ما شما را راهنمایی می‌کنیم تا برای دسترسی راحت‌تر به مسجد تاریخی و کهن گوهرشاد دچار دردسر نشوید. برای بازدید از این مسجد، هیچ محدودیت زمانی خاصی وجود ندارد و در تمام ساعات شبانه روز می‌توانید به آنجا مراجعه کنید. اگر قصد دارید به تماشای این اثر فرهنگی و باستانی بروید باید ابتدا خودتان را به حرم مطهر رضوی رسانده و از آنجا با یک پرس و جوی ساده، صحن مسجد را در بخش جنوبی حرم پیدا کنید.

اینکه با چه وسیله‌ی نقلیه‌ای عازم سفر به مشهد شوید، کاملا بستگی به زمان و اوضاع مالی‌تان دارد. اگر با هواپیما به مشهد می‌آیید می‌توانید از فرودگاه هاشمی نژاد به وسیله تاکسی‌ها و یا مترو خودتان را به حرم برسانید. اتوبوس‌های زیادی از داخل شهر به سمت حرم روانه می‌شوند که در فاصله اندکی از آن قرار گرفته اند. البته به دلیل موقعیت جغرافیایی حرم که در مرکزیت شهر واقع شده است، احتمالا در خیلی از ساعات روز با ترافیک مواجه خواهید شد. اگر نمی‌خواهید به این ترافیک‌ها برخورد کنید بهتر است نیمه‌های شب به حرم رفته و از حضور در محلی عرفانی بهره‌مند شوید.

اگر بخواهید پس از بازدیدتان از مسجد گوهرشاد از طریق اتوبوس قسمت‌های مختلف شهر را بازدید کنید این امکان برایتان مهیاست. تنها باید به پایانه شهدا واقع در میدان شهدا رفته و از آنجا با خطوط مورد نظرتان به جاهای دیگر شهر بروید. همچنین در صورت استفاده از قطار شهری، باید بدانید که ایستگاه‌های مترو در اطراف حرم، ایستگاه شهید مفتح، بسیج، هفده شهریور و میدان شهدا می‌باشند. اگر هم می‌خواهید با خودروی شخصی خود به سمت مسجد گوهرشاد مشهد عزیمت کنید، نگران جای پارک در محدود حرم نباشید. زیرا چندین پارکینگ در همان حوالی و با فاصله‌ای نزدیک به حرم وجود دارد.

سخن پایانی

در این مقاله سعی کردیم شما را  با یکی از جاذبه‌های تاریخی و باستانی شهر مشهد، یعنی مسجد گوهرشاد آشنا کنیم. مسجدی که شاید تا به حال نظیرش را در ایران و جهان اسلام چه از نظر سابقه رویدادهای تاریخی و چه از نظر زیبایی‌های ظاهری، سراغ نخواهید داشت. اگر به حرم مطهر رضوی بیایید فرصتی مناسب در اختیارتان قرار می‌گیرد تا از نزدیک شاهد یکی از شگفتی‌های بی همتا در شهر باشید. مسجدی که با نوع معماری و تزئینات به کار رفته در آن قطعا شما را حیرت زده خواهد کرد.

مسجد گوهرشاد مشهد به دلیل قرار گرفتن در مرکز شهر، مسیر دسترسی به دیگر مناطق را نیز برای شما آسان می‌کند. در واقع می‌توانید در کنار زیارت، از جاذبه‌های توریستی و بازار‌های خرید در حوالی آن مکان متبرکه نیز لذت ببرید. شاید خوب باشد که در سفرتان به مشهد، حتی اگر شده برای چند ساعت کوتاه، به این مسجد بروید و در کنار لذت بردن از محیط جذاب آن، در فضایی آکنده از معنویات، روحتان را نیز صیقل دهید. عموما بهترین زمان رفتن به مشهد مقدس و بازدید از مسجد گوهرشاد فصل بهار است که در هوایی مطبوع و دلچسب می‌توانید به گشت و گذار و زیارت بپردازید.

در مشهد هرساله میلیون‌ها نفر به قصد رفتن به حرم امام هشتم به این شهر سفر می‌کنند، اما این شهر زیارتی علاوه بر جنبه زیارتی خود، جنبه تفریحی و گردشگری هم دارد که برای آشنایی بیشتر با این شهر می توانید به لینک بهترین جاهای دیدنی مشهد  مراجعه کنید. شما می توانید نظر خود را با ما و سایر افراد در قسمت نظرات به اشتراک بگذارید.

0/5 (0 Reviews)

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *