معرفی موزه مردم شناسی مشهد + مسیریابی در نقشه گوگل

موزه مردم شناسی مشهد
مدت زمان مطالعه مقاله موزه مردم شناسی: 9 دقیقه

حمام مهدی قلی بیک یکی از قدیمی ترین و بزرگ ترین حمام های ایرانی به شمار می رود که کمتر کسی آن را می شناسد که امروزه تبدیل به موزه مردم شناسی در مشهد شده است. زمانی که وارد ساختمان این حمام قدیمی می شوید، نقاشی هایی که بر روی دیوار های آن انجام شده است نظر شما را جلب می کند، نقوشی که فکرش را هم نخواهید کرد که چنین نقوشی را بر دیوار ها و سقف یک حمام قدیمی مشاهده کنید.

فهرست مطالب

  1. مقدمه

  2. پیشینه حمام مهدی قلی بیک

  3. موزه مردم شناسی

  4. معماری حمام مهدی قلی بیک

  5. بخش‌ های موزه مردم شناسی

    • سربینه

    • هشتی

    • گرمخانه

    • آتشخانه

    • چاله حوض

  6. نکاتی در مورد موزه مردم شناسی

  7. موقعیت موزه مردم شناسی

  8. سخن پایانی

 

مقدمه

حمام مهدی قلی بیک یکی از قدیمی ترین و بزرگ ترین حمام های ایرانی به شمار می رود که کمتر کسی آن را می شناسد که امروزه تبدیل به موزه مردم شناسی در مشهد شده است. زمانی که وارد ساختمان این حمام قدیمی می شوید، نقاشی هایی که بر روی دیوار های آن انجام شده است نظر شما را جلب می کند، نقوشی که فکرش را هم نخواهید کرد که چنین نقوشی را بر دیوار ها و سقف یک حمام قدیمی مشاهده کنید.

نقاشی‌ های موضوعی موجود بر دیوار های حمام قلی بیک، این بنا را که از بزرگ‌ ترین حمام‌ های ایران باستان به شمار می‌ رود، از سایر حمام‌ ها متمایز کرده است. از جمله اشیایی که در این موزه به نمایش گذاشته شده اند می توان به لوازم موردنیاز در حمام‌ های قدیمی، انواع سماور های ذغالی، مشعل، ظروف مختلف، آبخوری و … اشاره کرد. زیباترین بخش این حمام، رختکن یا همان سربینه آن می باشد که با نقاشی و کاشی کار‌ی های رنگی تزیین شده است. تزیینات نقاشی در این بنا سیزده لایه دارد که جدیدترین لایه مربوط به دوره قاجار و کهن‌ترین آن مربوط به دوره صفوی است.

حمام مهدی قلی بیک در سال ۱۳۰۰ هجری خورشیدی بنا به درخواست مهدی قلی بیک، از امرای ترک خراسان که به‌ عنوان میرآخور (رییس اصطبل شاهی) شاه عباس اول صفوی منصوب شده بوده است، ساخته شده  و سپس وقف عموم مردم شد که به همین جهت نام این حمام را، حمام مهدی قلی بیک نامیدند. جهت آشنایی بیشتر با موزه مردم شناسی مشهد با این مقاله از charter123 همراه باشید.

پیشینه حمام مهدی قلی بیک مشهد

حمام مهدی قلی بیک

حمام مهدی قلی بیک در سال 1300 خورشیدی بنا به خواسته شخصی به نام مهدی قلی بیک ساخته و وقف مردم شد که تا به امروزه نام واقف بر روی حمام باقی مانده است. این حمام در اردیبهشت سال 1356 در فهرست بناهای تاریخی با شماره 1374 ثبت شد و اهمیت آن بیشتر از قبل به چشم آمد. حمام قلی بیک سالیان دراز، یعنی تا حدود بیست و چند سال پیش مورد استفاده عموم مردم قرار داشت تا آن زمان که با فراگیر شدن لوله کشی آب موجود در منازل، به صورت متروکه در آمد.

موزه مردم شناسی

موزه مردم شناسی

در سال 1378 عملیات بازسازی و مرمت قسمت های مختلف حمام قلی بیک از جمله سردرد حمام، سربینه، هشتی ورودی، گرمخانه، میاندر، خزینه، فضای گربه رو، تون و .. شروع شد و در نهایت در سال 1385 با تغییر کاربری، حمام مهدی قلی بیک به موزه مردم شناسی تبدیل شد. در این موزه اشیای قدیمی از قبیل لوازم مورد نیاز در حمام‌ های قدیمی، انواع سماور های ذغالی، قندیل، ظروف مختلف، آبخوری، نمایشگاه عکس قدیم و مردم شناسی جهت بازدید مردم قرار گرفته است.

معماری حمام مهدی قلی بیک

معماری حمام قلی بیک

به طور کلی در ساخت حمام مهدی قلی بیک از مواد و مصالح طبیعی چون ساروج، آهک، فلز، سنگ، شیشه و کاشی استفاده شده اما اسکلت اصلی بنا از جنس آجر ساخته شده است. این حمام در مجموع از ۷ بخش تشکیل شده که هر کدام کارآیی متفاوتی دارند.

هنگامی که وارد حمام مهدی قلی بیک می شوید، دالان کوچکی در مقابل شما می باشد که در سمت راست باجه فروش بلیت حمام را مشاهده خواهید کرد. پس از خرید بلیت تا انتهای دالان که بروید، به وسیله پله ای به هشتی کوچکی وارد می شوید. در این قسمت نقشه تمامی فضای حمام را با توضیحات بر روی دیوار خواهید دید و درست در ویترینی شیشه ای که رو به روی شما قرار گرفته است، مجموعه ای از لوازم حمامی قدیمی چون صابون ها، لیف، سنگ پا، لنگ و … به نمایش گذاشته شده اند. از این قسمت به سمت راست و به داخل سربینه هدایت می شوید. در داخل سربینه هشت ستون سنگی مشاهده می کنید که به صورت هشت و نیم هشت بوده و نگه دارنده سقف گنبدی و مدور حمام می باشند.

به سقف حمام که نگاه کنید، نقاشی و نگاره های زیبایی را مشاهده می کنید که هر کدام در زمانی کشیده شده اند و هر بخش روایت گر داستان های مختلفی می باشد. در قسمت های هشت و نیم هشت، بخشی از داستان رستم و سهراب به نمایش گذاشته شده که گهگاهی با توضیحات کمی همراه می باشند و در بخش گنبدی و میانی سقف نیز داستانی از زندگی روزمره مردم را خواهید دید. جهت تأمین نور و روشنایی حمام مهدی قلی بیک از نورگیر هایی به نام گلجام در سقف استفاده شده است. تعداد و ابعاد متفاوت گلجام ها باعث ایجاد نورپردازی منحصر به فردی در بخش سربینه شده است، به گونه ای که در تمام طول روز از طلوع تا غروب آفتاب، روشنایی حمام مهدی قلی بیک حفظ می شود. در ادامه درمورد هریک از بخش های این موزه توضیح می دهیم.

بخش‌ های موزه مردم شناسی

بخش موزه مردم شناسی

بخش های مختلف موزه مردم شناسی شامل موارد زیر می باشد.

سربینه

سربینه با تزییناتی چون نقاشی و کاشی‌ های ریز رنگی تزیین شده است. این قسمت از ساروج بری و گچ‌ کاری با تعداد ۲۸ لایه برخوردار می باشد که از این تعداد، ۱۳ لایه دارای تزیینات نقاشی هستند. قدیمی‌ ترین لایه مربوط به دوره صفویه و جدیدترین لایه، به اواخر دوره قاجار مربوط می باشد. قوس‌ های به کار رفته در سربینه از نوع پنج و هفت شاخ بزی که از قوس های پر کاربرد در معماری ایرانی به شمار می روند، هستند. از دیگر تزیینات این بنا می توان به کاربردی سقف سر بینه اشاره نمود. سربینه حمام دارای چهار صّفه است که سه صّفه برای تعویض لباس و قرار دادن البسه عامه مردم و یک صّفه به‌عنوان شاه نشین، ویژه اشراف و بزرگان به کار می رفته اند.

هشتی

پس از سربینه، فضایی به نام هشتی یا میاندر وجود دارد که دو فضای سربینه و گرمخانه را به یک دیگر متصل می کند. در وسط هشتی، حوض کوچکی قرار گرفته که فرد، پای خود را پس از بیرون آمدن از گرمخانه، درون آب سرد آن شسته و سپس وارد سربینه می‌ شده است.

گرمخانه

گرمخانه

پس از هشتی، گرمخانه قرار گرفته است که محل اصلی شست و شوی تن و استحمام می‌ باشد. فضای گرمخانه، به صورت مربع شکل و دارای چهار ستون در وسط ساخته شده است که پوشش گنبدی شکل سقف، شامل چندین گلجام، بر روی آن ها قرار گرفته است. در اطراف گرمخانه، سه غرفه وجود دارد که جهت نشستن و استحمام مورد استفاده قرار می‌ گرفته است. در قسمت غربی گرمخانه، خزینه آب گرم حمام قرار داشته که سطح آن از کف گرمخانه بلندتر می باشد.

دو اتاق در دو طرف خزینه آب گرم قرار گرفته است، در اتاق شمالی، سه عدد حوضچه تصفیه آب سرد قرار داشته است که گل و لای موجود در آب، در آن ته نشین می‌ شده و سپس آب تصفیه شده به خزینه منتقل می‌ گردید. از اتاق دیگر، افرادی که معلول و یا به بیماری‌های مسری مبتلا بودند، برای استحمام استفاده می‌کردند و از طریق دریچه تعبیه شده در آن که به خزینه راه دارد، آب گرم مورد نیاز خود را از خزینه بر می‌داشتند.

آتشخانه

در پشت خزینه، فضای آتشخانه قرار گرفته است که محل بر افروختن آتش و منبع تأمین انرژی گرمایی حمام می‌ باشد. شخصی به نام نون تاب مسئول تأمین سوخت و گرمایش بوده است. تون تاب پس از تهیه سوخت حمام (شامل هیزم، خار و خاشاک، فضولات حیوانی و …) آن‌ها را درون کوره آتشخانه که زیر تیان ها قرار دارد، می‌گذاشت و آتش روشن می‌کرد. گرما و دود ناشی از سوختن هیزم، به وسیله انشعاباتی به نام گربه رو به بیرون منتقل می‌ شد.

این انشعابات که به صورت کانال‌ هایی باریک از آتشخانه شروع می شده اند، در کف گرمخانه به صورت مارپیچ تا سربینه ادامه داشت و در نهایت به تعدادی دودکش در دیوار های سربینه ختم می‌ گردیده اند. به این طریق، کف و دیوار های حمام گرم می‌ شد. بنابراین، سیستم گرمایش از کف که در معماری امروزی به کار می‌ رود، قرن‌ ها پیش توسط معماران خلاق ایرانی به کار گرفته شده است.

چاله حوض

افراد پس از استحمام به شنا و آب تنی در چاله حوض می پرداختند. چاله حوض این حمام در مقایسه با حمام‌ های مشابه دوره صفوی از ابعاد بزرگ تری برخوردار می باشد. تناسبات رعایت شده در ساخت این قسمت از حمام در عین سادگی، اوج شکوه اصیل معماری ایرانی و اسلامی را به نمایش گذاشته است.

نکاتی در مورد موزه مردم شناسی

نکات موزه
در چند قدمی از ورودی، نقشه کل حمام بر روی دیوار نصب شده است و گردشگران می توانند به راحتی از نقاط مختلف حمام دیدن کنند.
موزه مردم شناسی از موقعیت مکانی بسیار مناسبی برخوردار است چرا که در نزدیکی مسجد شاه، بازار فرش فروش ها و حرم مطهر اما رضا (ع) قرار دارد.
ساعت بازدید از موزه مردم شناسی به گونه ای می باشد که در تمامی روز ها از 8 صبح تا 18:30 و حتی در روز های جمعه می توانید از ساعت 2 تا 12 از این مکان تاریخی بازدید کنید.

موقعیت موزه مردم شناسی

آدرس موزه مردم شناسی مشهد: میدان شهدا – حرم مطهر – ضلع غربی حرم مطهر امام رضا(ع)

شماره تماس موزه: 05132241013

سخن پایانی

همان طور که در مطلب بالا گفته شد حمام مهدی قلی بیک در سال 1300 خورشیدی ساخته شده است که در سال 1385 با تغییر کاربری به موزه مردم شناسی تبدیل شد. این موزه از موقعیت مکانی بسیار مناسبی برخوردار می باشد چرا که در نزدیکی مسجد شاه، بازار فرش فروش ها و حرم مطهر اما رضا (ع) قرار دارد که شما به راحتی می توانید پس از انجام زیارت خود به دیدن این حمام قدیمی بروید.

در مشهد هرساله میلیون‌ها نفر به قصد رفتن به حرم امام هشتم به این شهر سفر می‌کنند، اما این شهر زیارتی علاوه بر جنبه زیارتی خود، جنبه تفریحی و گردشگری هم دارد که برای آشنایی بیشتر با این شهر می توانید به لینک بهترین جاهای دیدنی مشهد  مراجعه کنید. شما می توانید نظر خود را با ما و سایر افراد در قسمت نظرات به اشتراک بگذارید.

0/5 (0 Reviews)

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *